Xerxes en DFC

Twee buren van de Maas

Naast Sparta en Excelsior, waarover je meer leest bij De Rotterdamse derby’s, waren er twee clubs uit de buurt die Feijenoord in de eerste helft van de twintigste eeuw steeds weer tegenkwam. Xerxes, opgericht in 1904, kwam uit het Oude Noorden van Rotterdam en speelde in blauw-wit gestreepte shirts. DFC, de Dordrechtsche Football Club, was veel ouder: de club begon in 1883 als cricketclub en was een van de eerste voetbalverenigingen van Nederland. Rond 1910 leverde DFC spelers aan het Nederlands elftal, dat toen regelmatig in Dordrecht speelde.

Xerxes: van tweede elftal tot eerste klasse

De eerste ontmoetingen met Xerxes waren bescheiden. In 1910 speelde Celeritas, zoals Feijenoord toen heette, in de Rotterdamse bond tegen het tweede elftal van Xerxes, en won daar met 1-3. Twintig jaar later waren de verhoudingen anders. In 1931 promoveerde Xerxes naar de eerste klasse, en op 18 oktober van dat jaar kwamen de clubs voor het eerst in de hoogste klasse tegen elkaar uit. Feijenoord won met 3-2, met twee doelpunten van Jaap Barendregt, maar Xerxes-spits Lagendaal bleef tot het einde gevaarlijk. In januari 1932 nam Xerxes revanche: op een glad veld won het met 5-2.

Het hoogtepunt kwam op 13 maart 1938. In De Kuip zagen 38.159 toeschouwers hoe Leen Vente drie keer scoorde, twee keer met het hoofd uit voorzetten van Manus Vrauwdeunt. Met de 3-1 was het afdelingskampioenschap binnen. Anderhalf jaar later volgde de grootste overwinning op Xerxes: op 8 oktober 1939 won Feijenoord bij de blauw-witten met 0-10. Na rust volgde een ware doelpuntenregen, met drie treffers van Vrauwdeunt.

Een kweekvijver in het Oude Noorden

Xerxes was vooral een club waar talent rijpte. Faas Wilkes speelde er tot hij in 1949 naar Italië vertrok, en ook Coen Moulijn groeide op in het Oude Noorden en debuteerde als zeventienjarige in het eerste van Xerxes. In 1955 haalde Feyenoord hem voor 25.000 gulden naar De Kuip. Na zijn afscheid in 1972 ging hij in een lager elftal weer bij Xerxes spelen, samen met zijn vriend Wilkes.

Xerxes werd in 1954 profclub en speelde in het seizoen 1966/67 in de Eredivisie. De thuiswedstrijden werden op Het Kasteel van Sparta gespeeld, en daar werd het op 10 december 1966 voor een uitverkocht stadion 1-1: Harry Bild maakte zes minuten voor tijd gelijk. In het doel van Xerxes stond Eddy Treijtel, op het middenveld speelde Wim van Hanegem.

Xerxes/DHC en het scorebord van 1967

In de zomer van 1967 fuseerde de profafdeling van Xerxes met die van DHC uit Delft. De nieuwe club, Xerxes/DHC, speelde in Delft. De eerste competitiewedstrijd van het seizoen was meteen tegen Feyenoord, dat met 0-3 won. Hans Kraay en een speler van Xerxes/DHC botsten bij een kopduel en werden allebei met een hersenschudding per brancard afgevoerd.

Op 17 december 1967 kwam Xerxes/DHC naar De Kuip, voor 44.000 toeschouwers. Feyenoord had nog niet verloren, maar elf minuten na rust won de Joegoslaaf Lazar Radović een duel met Rinus Israël en scoorde: 0-1. Het was de eerste nederlaag van het seizoen. Radović raakte later in de wedstrijd geblesseerd bij een botsing met Pieters Graafland en wist na afloop volgens het Algemeen Handelsblad niet eens meer dat hij had gespeeld. Ajax werd dat jaar kampioen.

Xerxes/DHC ging een jaar later failliet. Van Hanegem en Treijtel kwamen in 1968 naar Feyenoord. Van Hanegem stond twee jaar later in Milaan in de gewonnen finale van de Europa Cup I. De amateurs van Xerxes gingen verder, sinds 2000 als XerxesDZB. In de KNVB-beker van 2012 speelden de clubs nog één keer tegen elkaar, op Het Kasteel. Feyenoord won met 0-4.

In cijfers: tegen Xerxes speelde Feyenoord in dit archief 22 officiële wedstrijden: 10 gewonnen, 6 gelijk en 6 verloren, met een doelsaldo van 49-38. De laatste was op 15-5-1967.

DFC: de ‘champion-killer’ uit Dordrecht

Tegen DFC speelde Feijenoord in januari 1916 voor het eerst, in Dordrecht tegen het tweede elftal, en won met 1-3. Nadat Feijenoord in 1921 naar de eerste klasse was gepromoveerd, werd DFC een geduchte tegenstander. In maart 1922 verloor Feijenoord in Dordrecht met 4-0. De Nieuwe Rotterdamsche Courant schreef dat DFC zijn naam als ‘champion-killer’ eer had aangedaan. Een week later won DFC ook in Rotterdam, met 1-3. Een jaar later kwam er een kleine revanche: voor een uitverkocht huis van zeker 10.000 toeschouwers won Feijenoord met 3-0, met twee doelpunten van Ok Formenoij.

Ook in het jaar van het eerste landskampioenschap was DFC lastig. In mei 1928 schakelde de Dordtse club Feijenoord in de beker uit met 4-2. In 1936 won Feijenoord in Dordrecht juist gemakkelijk met 0-5.

Van 1938 tot 1940 werd DFC getraind door de Hongaar Árpád Weisz, die eerder met Internazionale en Bologna Italiaans kampioen was geworden. Hij was Joods en had Italië moeten verlaten. Onder Weisz won DFC op 1 oktober 1939 verrassend met 1-0 van Feijenoord, dat volgens de kranten technisch beter was maar geen doorkomen vond. Weisz werd in 1944 met zijn gezin in Auschwitz vermoord.

Sneeuw in Dordrecht

Na de oorlog bleef DFC een ploeg die Feyenoord pijn kon doen. In februari 1948 won DFC met 4-1 voor 13.000 toeschouwers, met clubicoon Kees Mijnders als aangever bij het eerste doelpunt. Op tweede kerstdag 1956 speelden de clubs in de beker in Dordrecht, in de sneeuw en op een hard, glad veld. DFC was in de eerste helft zeker niet minder, maar Toon Meerman scoorde vier keer en Feyenoord won met 2-6.

De laatste keer dat Feyenoord tegen DFC zelf speelde, was in november 1968 in de beker. De Dordtenaren werden toen getraind door oud-Feyenoorder Hans Kraay, maar Feyenoord won met 0-4. In 1972 ging de profafdeling van DFC verder als FC Dordrecht; die duels staan op de pagina van FC Dordrecht.

In cijfers: tegen DFC speelde Feyenoord in dit archief 40 officiële wedstrijden: 21 gewonnen, 6 gelijk en 13 verloren, met een doelsaldo van 82-62. De laatste was op 10-11-1968.