Feijenoord in de Tweede Wereldoorlog

Een derby vlak voor de inval

Op donderdag 2 mei 1940 speelde Feijenoord in De Kuip de derby tegen Sparta, voor zo'n dertigduizend toeschouwers. Feijenoord won met 3-1, en drie dagen later volgde nog een uitzege bij DHC (0-1). Het waren de laatste wedstrijden in vredestijd. Op 10 mei viel Duitsland Nederland binnen, op 14 mei werd het centrum van Rotterdam gebombardeerd, en een dag later capituleerde het land.

Kampioen op Spangen

Het stadion op Zuid kwam de oorlogsdagen niet ongeschonden door. In het jaarverslag van de N.V. Stadion Feijenoord stond later dat het "ernstige schade" had opgelopen; onder meer was een van de glaswanden verbrijzeld. Bovendien waren de gebouwen en terreinen in gebruik genomen door de Duitse Wehrmacht. In september 1940 stond er nog een advertentie in de krant waarin vrachtauto's voor de Wehrmacht werden gevraagd, met als adres de "Nachschubführer Stadion Feijenoord".

Ondertussen werd de onderbroken competitie hervat. Feijenoord had zijn afdeling gewonnen en speelde in de zomer van 1940 de kampioenscompetitie, maar de thuiswedstrijden werden afgewerkt op het terrein van Sparta, Het Kasteel op Spangen. Daar begon het in juni met een 6-1 tegen Juliana. Op 18 augustus 1940 versloeg Feijenoord op Spangen Heracles met 2-0, voor zo'n achttienduizend toeschouwers. Blauw-Wit en Juliana voelden niets voor een verlenging van de competitie, en daarmee was Feijenoord voor de vijfde keer landskampioen. Het Rotterdamsch Nieuwsblad sprak van een "wel zeer langgerekt seizoen".

Een stadion zonder publiek

Later in 1940 werd het stadion weer vrijgegeven, en speelde Feijenoord er opnieuw zijn competitiewedstrijden. Maar de publieke belangstelling viel tegen. De N.V. Stadion Feijenoord kon in 1940 en 1941 de rente op haar obligaties niet betalen en vroeg de obligatiehouders om uitstel. Directeur Hylkema zocht andere inkomsten: in het stadion werden kolenkaarten uitgereikt, en er waren plannen om delen ervan te gebruiken als opslagplaats, schoollokaal of distributiekantoor.

De oorlog eiste ook slachtoffers onder de spelers. Op vrijdag 14 februari 1941 kwam Arie Overweel, 22 jaar oud, om het leven bij een bombardement op Rotterdam. Twee dagen later werd voor de thuiswedstrijd tegen ADO een minuut stilte gehouden. Oud-speler Arie van Donk, die in 1929 naar Nederlands-Indië was vertrokken, raakte als KNIL-soldaat in Japanse krijgsgevangenschap en overleed in augustus 1945 bij de Pakanbaroe-spoorweg op Sumatra.

Uitwijken naar Amsterdam en Nijmegen

In het voorjaar van 1943 speelde Feijenoord opnieuw om het landskampioenschap. De thuiswedstrijd tegen ADO was al uitverkocht; er zouden meer dan 55.000 mensen komen. Maar begin april meldden de kranten dat er "voorlopig in Rotterdam geen voetbalwedstrijden worden gehouden". Kort daarvoor, op 31 maart 1943, was Rotterdam-West zwaar getroffen door een geallieerd bombardement. Feijenoord had al voor een ton aan kaarten verkocht en moest uitwijken. Het Olympisch Stadion vroeg te veel geld, dus de wedstrijd tegen Heerenveen werd in De Meer gespeeld, die tegen Enschede in De Goffert in Nijmegen en die tegen ADO uiteindelijk toch in het Olympisch Stadion (1-3). ADO werd kampioen.

Ook daarna kon Feijenoord niet terug naar zijn stadion. In augustus 1943 berichtten de kranten dat de club waarschijnlijk zou terugkeren naar het oude terrein aan de Dordtsche Straatweg, de Kromme Zandweg, en dat Sparta had aangeboden zijn veld te delen.

Stilte en een nieuw begin

In de laatste oorlogswinter lag het voetbal stil. Na twee wedstrijden in de Zilveren Bal in augustus 1944 speelde Feijenoord volgens de wedstrijdgegevens tot eind mei 1945 geen enkele wedstrijd. Het was de hongerwinter, met razzia's, gebrek aan brandstof en voedsel, en een land dat in tweeën was gedeeld.

Op 27 mei 1945, drie weken na de bevrijding, gingen de poorten van het stadion weer open. Volgens Het Vrije Volk was dat na 26 maanden. In de strijd om de Bevrijdingsbeker versloeg Feijenoord Sparta met 5-1, en Hoek opende al na zeven minuten met een kopbal de score. De wedstrijden om de Bevrijdingsbeker duurden in die eerste weken maar twee keer 25 minuten. Een paar maanden later begon de eerste naoorlogse competitie, met een nieuwe generatie spelers als Van Munster, Kilsdonk en Van de Korput.