Over de club
Sympathiek, gemoedelijk en gezellig. Zo wordt het ruim honderdjarige
Excelsior vaak omschreven. De Kralingse eerste divisieclub heeft geen
last van de eigenaardigheden waarvan veel andere betaald voetbalclubs
wel last hebben. Op Woudestein kom je geen vedetten tegen, arrogant
gedrag wordt snel de kop ingedrukt. Excelsior mag dan al lang niet meer
de club van oude kranten zijn, de sfeer is ondanks het gemoderniseerde
stadion amper veranderd. Voorzitter Martin de Jager roept niet voor
niets graag, dat de leverworst na elke thuiswedstrijd nog steeds
rondgaat in het sponsorhome.
Wie de historie van Excelsior op
een rijtje zet, komt er snel achter dat de populariteit van de club in
ieder geval niet in de hand is gewerkt door de sportieve prestaties. De
Kralingers hebben eigenlijk altijd in de schaduw gestaan van die twee
andere clubs uit Rotterdam, Feyenoord en Sparta. E?n keer bereikte
Excelsior de finale om de KNVB-beker, in 1930. Deze wedstrijd, tegen
stadgenoot Feyenoord, werd met 1-0 verloren. Drie jaar eerder wonnen de
roodzwarten wel met 5-0 van Feyenoord toen de Zilveren Bal de inzet
was. Deze triomf was meteen een van de grootste successen van voor de
Tweede Wereldoorlog.
In 1946 en 1952 promoveerde Excelsior naar
de eerste klasse KNVB, de eerste keer na een beslissingswedstrijd tegen
VUC in de Kuip, die 52.000 toeschouwers trok. Na de invoering van het
betaalde voetbal behaalde de club tweemaal het kampioenschap in de
eerste divisie (1974 en 1979) en promoveerde nadien nog een aantal
keren, om meestal niet lang daarna weer te degraderen. Te klein voor
tafellaken, te groot voor servet. Na het seizoen 2001-2002 promoveerde
Excelsior voor het eerst sinds 1987 weer naar het hoogste
voetbalpodium. Helaas bleek de ploeg ook deze keer niet goed genoeg
voor een lang verblijf op het hoogste niveau. Na een seizoen was
Excelsior terug in de Gouden Gids Divisie.
Met minimale middelen
en een maximum aan creativiteit houdt Excelsior zich al ruim honderd
jaar in leven. Altijd wist de club zichzelf te bedruipen. De
verpersoonlijking van dit beleid is ?Mister Excelsior? Henk Zon. Een
kwart eeuw lang, van 1952 tot 1977, was hij voorzitter. Na elke
toespraak haalde Henk Zon zijn bolhoed tevoorschijn om geld op te
halen. En niemand die hem durfde te weigeren. Als bestuurder van de
KNVB ging hij bovendien vaak op reis met het Nederlands elftal. Na het
banket ging hij dan staan, zong het clublied van Excelsior en bracht
lootje voor het Bouwfonds aan de man. In 1977 zette ?Henri Soleil? met
het Rotte?s Mannenkoor ?Ferme jongens, stoere knapen? zelfs op de plaat.
Het
leverde Excelsior veel broodnodige guldens op. Maar zijn meest
besproken actie was het inzamelen van oud papier. Met een halfversleten
busje ging een groepje vrijwilligers wekelijks op pad om op vaste
adressen oude kranten, folders e.d. op te halen. Het leverde Excelsior
jaarlijks duizenden guldens op en een imago als oud papier club. Het
oud papier was voor Excelsior letterlijk bankpapier. Eenmaal voorzitter
af, ging Henk Zon vaak persoonlijk met de inzamelaars op pad. Toen hij
met hen op een adres kwam waar de oude kranten tot het plafond lagen
opgestapeld, draaide hij zich lachend om naar de anderen: ?Bel Jaap
Bontenbal, we kunnen Cruijff kopen!?
Ondanks de moeizame
financi?le positie en de steeds verder teruglopende
toeschouwersaantallen zijn de bestuurders van Excelsior altijd
vooruitstrevend geweest. Toen de KNVB halverwege de jaren vijftig
halsstarrig bleef weigeren betalingen in het voetbal toe te staan, nam
Zon samen met wijlen Aad Libregts en bestuurders van Feyenoord, Sparta
en ADO het initiatief om met bondsvoorzitter Hopster over de situatie
te gaan praten. ?We leven in een materialistische wereld?, schreef Zon
in zijn dagboek nadat Excelsior-speler Aad Bak hem duidelijk had
gemaakt dat hij voor geld zou vertrekken naar de Profclub Rotterdam.
?Geld is troef en de KNVB zal eraan moeten.? In augustus 1954 ging de
bondsvergadering akkoord en was betaald voetbal een feit.
Niet
alleen in dat opzicht speelden de Kralingers een voortrekkersrol.
Excelsior was in 1958 ook de eerste club in Nederland met een overdekte
staantribune. Leden zorgden voor het geld en een groep ijverige
vrijwilligers voor de bouw. Later, in 1974, was Excelsior ook de eerste
club met shirtreclame. Tegen de toen geldende regels in, zette de club
een ?A? op het shirt. Die letter stond zogenaamd voor ?A-elftal?, maar
in werkelijkheid voor ?Akai?, het bedrijf van suikeroom Rob Albers. De
A werd uiteindelijk verboden en het zou tot 1982 duren voor
shirtreclame werkelijk werd ingevoerd. De naam Akai zou tot 2000 de
shirts van Excelsior sieren.
De tijden van armoede zijn voorbij.
Nadat Excelsior begin jaren negentig bijna ter ziele was gegaan,
verging het de club onder leiding van voorzitter Martin de Jager steeds
beter. Belangrijke winstpunten waren de bouw van het moderne stadion
Stad Rotterdam Verzekeringen en de samenwerking met Feyenoord. Dat
laatste idee was niet nieuw. In 1979 al sloten Excelsior-voorzitter
Jaap Bontenbal en Feyenoord-manager Peter Stephan een soortgelijke
overeenkomst. De losvaste relatie die sindsdien tussen beide clubs
bestond, werd in 1996 bezegeld met een samenwerking, waarbij Excelsior
fungeert als kweekvijver voor Feyenoord. Alle kritiek van buitenaf ten
spijt, bleken de Kralingers andermaal creatief en vooruitstrevend. De
club speelt weer een rol van betekenis in het betaalde voetbal en
andere clubs bezien de innige relatie met jaloerse blikken.
Het
creatief omgaan met minimale middelen, de vindingrijkheid van de
bestuurders en de ontspannen sfeer binnen de club - het heeft er
allemaal toe bijgedragen dat Excelsior Rotterdam anno nu bij veel
mensen een positief gevoel oproept. Dat de club juist in dit
jubileumjaar de stap naar de eredivisie heeft gemaakt, is de kroon op
het werk van al die mensen die zich de afgelopen eeuw voor de club
hebben ingezet. ,,Wij hebben nog nooit verder gesprongen dan onze
polsstok lang was??, zei Henk Zon in 1976. Algemeen directeur Simon
Kelder sprak woorden van gelijke strekking nadat Excelsior in 2002 was
gepromoveerd: ,,Gekke dingen hoeft men van Excelsior niet te
verwachten??, zei hij.
Met die instelling kan Excelsior nog zeker honderd jaar vooruit.